Φεβρουάριος 2004. Ένας νεαρός φοιτητής του Harvard, δημιουργεί ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης στο οποίο, αρχικά, δικαίωμα συμμετοχής έχουν μόνο οι φοιτητές του εν λόγω πανεπιστημίου.
Φεβρουάριος 2026. Τα social media έχουν επικρατήσει παγκοσμίως ως τρόπος επικοινωνίας και ενημέρωσης των πολιτών. Είναι άμεσα, δωρεάν και κυρίως δίνουν το δικαίωμα στον οποιονδήποτε να εκφράσει την γνώμη του, για οτιδήποτε. Τι ωραία και δημοκρατικά μέσα! Όλοι έχουμε δικαίωμα να πούμε την άποψή μας. Επιτέλους, απόλυτη ελευθερία λόγου. Είναι όμως έτσι τα πράγματα;
Όσοι για λόγους εργασίας, επικοινωνίας ή απλά διασκέδασης χρησιμοποιούμε τα social, όχι τόσο το facebook, όσο το tik tok και το Instagram, βρισκόμαστε καθημερινά μπροστά σε έναν ωκεανό τοξικότητας -κι έλλειψης παιδείας- που μας κάνει ειλικρινά να αναρωτιόμαστε αν πρέπει να χρησιμοποιούμε αυτά τα μέσα. Άνθρωποι κάθε ηλικίας παρουσιάζονται ως ειδήμονες για θέματα για τα οποία δεν έχουν ιδέα. Θεωρίες κυκλοφορούν, χωρίς να βασίζονται σε καμία έρευνα και χωρίς να έχουν καμία τεκμηρίωση, αλλά γίνονται, με μεγάλη ευκολία, πιστευτές από τους χρήστες των μέσων, κυρίως, επειδή επιβεβαιώνουν τις ήδη υπάρχουσες αντιλήψεις τους. Ανώνυμα -ανορθόγραφα- trolls, παίρνουν ικανοποίηση με το να μιλούν χυδαία, να ειρωνεύονται, να καθυβρίζουν, κρυμμένα πίσω από οθόνες υπολογιστών θεωρώντας ότι κανείς δεν μπορεί να τα εντοπίσει. Μια χαρά μπορούν να εντοπιστούν απλά στις περισσότερες των περιπτώσεων κάνεις δεν έχει τον χρόνο και τη διάθεση να ασχοληθεί μαζί τους.
Πολλές φορές μπαίνω στη διαδικασία να αναρωτηθώ ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι. Πώς έχουμε γεμίσει με παντός είδους επαΐοντες; Με ανθρώπους που μπορούν να δώσουν ιατρικές συμβουλές χωρίς να είναι γιατροί; Με ανθρώπους που υπόσχονται εύκολο χρήμα και θεωρούν αποτυχία την κανονική εργασία και φοβερή ευκαιρία ζωής το influencing; Με γονείς οι οποίοι είναι πάντοτε έτοιμοι να επιτεθούν σε εκπαιδευτικούς ή σε άλλους γονείς, αλλά δεν σκέφτονται ποτέ τις δικές τους ευθύνες και θεωρούν ότι κάνουν τα πάντα σωστά; Στο παρελθόν αυτά τα φαινόμενα δεν υπήρχαν;
Πάντα υπήρχαν. Απλά στο παρελθόν συνήθως έμεναν στο επίπεδο της καφενειακής συζήτησης ή της γειτονίας. Τις απόψεις σου τις ήξερε μόνο ο στενός κύκλος σου -και τις έκρινε αναλόγως. Πλέον μπορείς να πεις οτιδήποτε και να νιώσεις σημαντικός γιατί έχεις κοινό που σε ακούει. Αποκτάς υπόσταση. «Γιατί, τι διαφορά έχει από εμένα ένας καθηγητής πανεπιστημίου; Όπως αυτός έχει άποψη, έτσι έχω κι εγώ. Είμαστε το ίδιο.» Με μια βασική διαφορά βέβαια. Ότι ο ένας δεν λέει απλά μια γνώμη, αλλά έχει γνώση για όσα αναφέρει, ενώ ο άλλος όχι. Δεν είμαστε λοιπόν όλοι ίδιοι και δεν θα γίνουμε ποτέ.
Ζούμε σε μια περίεργη εποχή. Οι άνθρωποι υπάρχουν μέσα στο διαδίκτυο. Είσαι ενεργός εκεί; Έχεις αρκετούς ακολούθους; Παίρνουν προβολές τα βίντεό σου; Πας διακοπές; Κάνεις ταξίδια; Υπάρχεις. Είσαι σημαντικός. Δεν σε ξέρει κάνεις στα social; “Τίνους είσαι εσύ;”
Οι άνθρωποι σήμερα, συνεχώς, κάτι κυνηγούν και κάτι προσπαθούν να αποδείξουν. Όχι στον εαυτό τους. Στους άλλους. Όσο, δε, πιο ανασφαλής είσαι, τόσο περισσότερο θόρυβο κάνεις. Η παιδεία θεωρείται ξεπερασμένη κι άνευ ουσίας, εφόσον δεν μπορεί να οδηγήσει στο ζητούμενο. Στο χρήμα. Και για να ακριβολογούμε, στο εύκολο και με μηδενική προσπάθεια χρήμα. Η αποτυχία των σύγχρονων κοινωνιών είναι ακριβώς αυτή η πεποίθηση. Ότι η παιδεία δεν προσφέρει τίποτα κι ότι εμείς, ως άνθρωποι, δεν έχουμε σε αυτή τη ζωή κανέναν άλλο σκοπό πέρα από το χρήμα.
Η συνειδητή αποχαύνωση των μαζών, η οποία επιχειρείται εδώ και δεκαετίες είναι απολύτως εξηγήσιμη. Τι καλύτερο από έναν λαό που κοιμάται όρθιος. Που τον ενδιαφέρουν μόνο τα υλικά αγαθά -τα οποία συχνά πυκνά δεν μπορεί και να αγοράσει- και ας συμβαίνει παράλληλα δίπλα του το χάος. Όταν, δε, δεν μας αγγίζει άμεσα ένα πρόβλημα είναι σαν να μην υπάρχει. Κάηκε το δικό μου σπίτι από τη φωτιά; Πλημμύρισε το χωρίο μου; Είναι άρρωστος δικός μου άνθρωπος; Όχι. Οπότε όλα βαίνουν καλώς. Εξάλλου έχουμε τόσα προβλήματα στην καθημερινότητά μας, για να ασχοληθούμε και με όλα αυτά. Αν μου εμφανιστεί δυσκολία τότε θα προβληματιστώ. Το κακό βέβαια είναι ότι όταν εμφανιστεί η δυσκολία είναι ήδη αργά. Είναι αργά και άνευ ουσίας, μετά την καταστροφή, να κατηγορήσουμε το ανεύθυνο κράτος που δεν έδρασε όπως έπρεπε. Ένα κράτος, όχι βέβαια απρόσωπο. Ένα κράτος που εμείς επιλέξαμε -ή βαρεθήκαμε να επιλέξουμε την ημέρα των εκλογών.
Αδέρφια, -κατά το bro, που αναφωνεί ολημερίς και ολονυχτίς, η νεολαία- ωραία τα social, ωραίες οι αποψούλες, ωραίοι οι influencers και οι παντός είδους coachers, αλλά κάπου εκεί έξω είναι η πραγματική ζωή, με τα προβλήματα που βιώνουμε όλοι μας. Με την ακρίβεια, την αναξιοκρατία, τους φίλους που πάντα βρίσκουν την άκρη τους, με τα σχολεία σε κρίση και με τα νοσοκομεία στα όριά τους. Αν εμείς οι ίδιοι κάποια στιγμή δεν αποφασίσουμε να σοβαρευτούμε ως λαός, θα είμαστε για πολλές δεκαετίες ακόμα, στο ίδιο έργο θεατές, κατηγορώντας μονίμως μια άγνωστη και μακρινή εξουσία για τα δείνα για τα οποία οι ίδιοι ευθυνόμαστε σε μεγάλο βαθμό.
Και ναι, μια καλή αρχή θα ήταν η επένδυση στην παιδεία, την εκπαίδευση, το βιβλίο και κάθε τι που μπορεί να σου ανοίξει έστω για λίγο το κεφάλι. Και όχι, το tik tok δεν σου ανοίγει το κεφάλι, πλην ελαχίστων εξαιρετικών περιπτώσεων που θα τις αναλύσουμε σε άλλο post…